ΜΙΑ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΜΕΡΑ

Θεόδωρος Αγγελόπουλος

Ελλάδα, 1998

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

FILM EXTRACTS

01:07:40 - 01:09:00
01:58:0002:05:00

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1

ΠΑΡΑΤΗΡΩ

Προτεινόμενο Ερωτηματολόγιο

1. Γενικές Ερωτήσεις:
Παρατηρείστε την αφίσα της ταινίας και ξεκινήστε τον καταιγισμό ιδεών!
– Τι συμπεράσματα βγάζετε για το περιεχόμενο της ταινίας; Πως περιμένετε ότι θα εξελιχθεί η πλοκή της.
– Ποιοι είναι οι κεντρικοί ήρωες και ποια πιστεύετε ότι είναι η σχέση τους;

2. Χαρακτήρες:
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Α.
– Το απόσπασμα ξεκινά με τον Αλέξανδρο και τον Αχιλλέα να βρίσκονται καθισμένοι σε ένα παγκάκι. Προσπαθήστε μέσα σε 5 λέξεις να σκιαγραφήσετε το χαρακτήρα του κάθε ήρωα;
– Ποια πιστεύετε ότι είναι η κοινωνική θέση του κάθε ήρωα; Πως συμβάλλει η ενδυμασία τους στις συγκεκριμένες σκέψεις;
– Ποια είναι η αποστολή που έχει αναλάβει ο μικρός Αχιλλέας; Με ποιο τρόπο προσπαθεί να την ολοκληρώσει;
– Πως θα χαρακτηρίζατε τη σχέση του Αλέξανδρου και του Αχιλλέα; Θυμηθείτε και συγκρίνετε τις απαντήσεις που δώσατε παραπάνω (1. Γενικές ερωτήσεις) πριν παρακολουθήσετε το απόσπασμα.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Β.
– Ο ήρωας μπαίνει σε ένα σπίτι. Είναι ο χώρος οικείος γι αυτόν; Φαίνεται να έχει ξαναβρεθεί εκεί;
– Γιατί αποφάσισε να επιστρέψει στο χώρο αυτό τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή; Υπήρξε κάποια συγκεκριμένη επιθυμία που τον οδήγησε στην επιστροφή; Ίσως κάτι αναζητά..
– Τα συναισθήματα του φαίνεται να είναι ανάμεικτα. Αφού τα καταγράψετε προσπαθήστε να αναφερθείτε στις επιλογές που κάνει ο σκηνοθέτης για να τα αποτυπώσει.

3. ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Α.
– Ο κινηματογράφος του Αγγελόπουλου έχει χαρακτηριστεί ως ο κινηματογράφος της σιωπής. Αφού παρατηρήσετε τον αριθμό των πλάνων της συγκεκριμένης σκηνής, προσπαθήστε να εξηγήσετε τον παραπάνω χαρακτηρισμό.
– Πόσο λεπτά διαρκεί η σκηνή που παρακολουθήσατε; Πιστεύετε ότι συνεισφέρει ο συγκεκριμένος ρυθμός στο να ερμηνεύσουμε τις εικόνες αλλά και όσα θέλουν να μας αφηγηθούν; Αν ναι, με ποιο τρόπο;
– Σε ποια σημεία της σκηνής η κάμερα δεν παραμένει στατική; Πως ονομάζεται η συγκεκριμένη κίνηση της κάμερας; Θεωρείτε ότι μέσα από την συγκεκριμένη κίνηση, ο ρόλος της κάμερας γίνεται περιγραφικός; Αφηγηματικός; Ή και τα δυο;
– Σε ποιο σημείο του κάδρου είναι τοποθετημένοι οι ήρωες; Με ποιο τρόπο και σε ποιο βαθμό συμβάλλει η συγκεκριμένη σύνθεση στο να «διαβάσουμε» τη σχέση τους;
-Σε πολλά πλάνα βλέπουμε την κάμερα να «ακολουθεί» από κοντά τους ήρωες; Γιατί έκανε ο σκηνοθέτης αυτή την επιλογή;

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Β.
– Η κάμερα στη συγκεκριμένη σεκάνς παρατηρεί με τις κινήσεις του Αλέξανδρου. Ποια τεχνική χρησιμοποιείται για την επίτευξη του παραπάνω στόχου; Χρησιμοποιώντας τον τύπο του παντογνώστη αφηγητή δημιουργείστε μια παράγραφο στην οποία θα περιγράφετε κάθε κίνηση του ήρωα.
– Ο Αλέξανδρος στέκεται στην μπαλκονόπορτα και μέσα από έναν υποκειμενικό πλάνο, η αφήγηση μεταφέρεται αυτόματα στον εξωτερικό χώρο. Που αποσκοπεί η συγκεκριμένη επιλογή;
– Από πόσα επίπεδα πιστεύετε ότι αποτελείται ο αφηγηματικός χρόνος του αποσπάσματος; Ποιες τεχνικές χρησιμοποιούνται ώστε να επιτευχθεί η κάθε μετάβαση;
– Ποια αφηγηματική τεχνική χρησιμοποιεί ο σκηνοθέτης για να απεικονίσει τις σκέψεις του Αλέξανδρου;
– Υπάρχει κάτι που σας εξέπληξε, σας προβλημάτισε ή σας ενόχλησε σε όσα είδατε;

4. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Α.
– Διαβάστε την περίληψη της ταινίας (βλ. General Guide). Ποιες είναι οι συνθήκες διαβίωσης του μικρού Αχιλλέα; Αναζητείστε τις ιστορικές και κοινωνικές συγκυρίες που κατά πάσα πιθανότητα επηρέασαν ή αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για το σενάριο της ταινίας.
– Προσπαθήστε να μεταφέρετε τους στόχους και τα κίνητρα του σκηνοθέτη στο σύγχρονο κοινωνικό πλαίσιο. Ποια στοιχεία πιστεύετε ότι θα ήταν διαφορετικά;
– Ο Mattias Berg γράφει στο άρθρο του Πότε τελειώνει η Αιωνιότητα «Ο Αλέξανδρος, ο κεντρικός ήρωας και ο ποιητής Σολωμός αναζητούν και οι δυο μια γλωσσική και, συγχρόνως, μια υπαρξιακή ταυτότητα». Αναζητείστε στο διαδίκτυο πληροφορίες για το ποίημα του Σολωμού Ελεύθεροι Πολιορκημένοι και καταγράψετε τις ομοιότητες και τις διαφορές που θα εντοπίσετε ανάμεσα στον Αλέξανδρο και τον Διονύσιο Σολωμό.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Β.
Το ταξίδι του Αλέξανδρου έχει συσχετιστεί (“La Quinzaine Litteraire”, τχ.751, Δεκέμβριος 1998) με το ταξίδι του καθηγητή Μποργκ στις Άγριες φράουλες του Ingmar Βergman Άγριες Φράουλες (1957). Παρακολουθείστε το παρακάτω απόσπασμα και εντοπίστε τις ομοιότητες και τις διαφορές των δυο δημιουργών (χαρακτήρες, πλοκή κ.α.).
https://www.youtube.com/watch?v=NFsU0QA7-M4 (00:19:12 – 00:22:00)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 2

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 2η /ΒΗΜΑ 1ο

ΚΡΙΝΩ
Συσχέτιση: Έκφραση – Έκθεση Β λυκείου, Παρουσίαση/Κριτική.
1ο βήμα: Διαβάστε τις παρακάτω κριτικές και συμπληρώστε τον πίνακα ανάλογα με το θέμα της κάθε στήλης.

Όταν οι πόνοι του έχουν αρχίσει να γίνονται αφόρητοι, ο Αλέξανδρος, ο κεντρικός ήρωας της ταινίας, αποφασίζει να πάει στο νοσοκομείο για να πεθάνει, και διασχίζει για τελευταία φορά τους δρόμους της Θεσσαλονίκης και τους αυτοκινητόδρομους της Μακεδονίας, είναι ένα ταξίδι παράξενο, διάσπαρτο με τυχαίες συναντήσεις και, όπως στην περίπτωση του καθηγητή Μποργκ στις Άγριες φράουλες του Bergman, επίμονα φαντάσματα.. Είναι όμως και ταξίδι αισιόδοξο, όπου ένας ποιητής εξηγεί γιατί καμιά φορά τις λέξεις πρέπει να τις αγοράζουμε, και γιατί πρέπει να πιστεύουμε στην επιστροφή της γλυκύτητας… Το Μια αιωνιότητα και μια μέρα, με τις περιδινήσεις του στο ρυθμό αυτού του νοσταλγικού και επίμονου βαλς που έγραψε η Ελένη Καραϊνδρου, δεν αποφεύγει την πρόκληση συγκίνησης. Είναι και αυτή μια ταινία θησαυρός, μια απο αυτές τις ταινίες που το τέλος τους μας βρίσκει να κλαιμε..
“La Quinzaine Litteraire”, τχ.751, Δεκέμβριος 1998
Μετάφραση: Τιτίκα Δημητρούλια.
http://www.theoangelopoulos.gr/avaluseis.php?lng=Z3JlZWs=
Ο Αγγελόπουλος προσθέτει ωραία μουσική, εξαίσιους διαλόγους και μεγάλα διαστήματα σιωπής, και το αποτέλεσμα είναι μαζί πολιτικό και ποιητικό, οδυνηρά απτό και ελεύθερα μετέωρο. Ωστόσο, η ερμηνεία του Bruno Ganz στο ρόλο του ετοιμοθάνατου (αν και τόσο ζωντανού…) Αλέξανδρου επισκιάζει οποιεσδήποτε αντιρρήσεις μας σχετικά με τέτοιου είδους κοσμοπολίτικες παραχωρήσεις προς το κοινό, το μάρκετινγκ ή το προβλέψιμο casting.. Είναι τόσο εξαίρετος, που ακόμα δεν μπορώ να καταλάβω αν είναι ντουμπλαρισμένος ή ελληνικής καταγωγής, κάτι που θα δικαιολογούσε το πόσο αβίαστα κυλούν τα ελληνικά του. Εδώ, ο υπέρτατος αντι-ήρωας, κατάφερε να εισχωρήσει ο ίδιος σ’ ένα είδος αιωνιότητας: ο ρόλος του αυτός θα μείνει αξέχαστος. Μ’ ένα κομψό τέχνασμα, ο Αγγελόπουλος τον έχει να εμφανίζεται ίδιος και στα δύο χρονικά επίπεδα της ταινίας. Ο ίδιος, κλασικός διανοούμενος, με τα σκούρα, αλλά και καλά του ρούχα και την ανικανότητα του να ζει τόσο στο παρόν όσο και στο παρελθόν. Ένας ετοιμοθάνατος ποιητής, σχεδόν ολομόναχος.
(……) Στο μέτρο που συνδέεται με το πρόβλημα και τη μοίρα της Αλβανίας, η Αιωνιότητα..και ορισμένες από τις τελευταίες ταινίες του Αγγελόπουλου είναι φυσικό να μας φαίνεται πως μοιάζουν με το Lamerica του Gianni Amelio. Όμως, το αντίθετο συμβαίνει: ο Amelio μοιάζει με τον Αγγελόπουλο. Κανείς δεν έχει απεικονίσει καλύτερα απ’ τον Αγγελόπουλο την ασχήμια κάποιων χώρων όπου η κουλτούρα απουσιάζει παντελώς (εκεί όπου τερματίζουν οι αυτοκινητόδρομοι, εσωτερικά ερειπωμένων σπιτιών, εγκαταλειμμένοι σιδηροδρομικοί σταθμοί), με εργαλεία υψηλής κουλτούρας. Κανείς δεν μπορεί να κάνει καλύτερα τέχνη μέσα σε τόσο μη καλλιτεχνικούς χώρους. Ο Αγγελόπουλος προσθέτει ωραία μουσική, εξαίσιους διαλόγους και μεγάλα διαστήματα σιωπής, και το αποτέλεσμα είναι μαζί πολιτικό και ποιητικό, οδυνηρά απτό και ελεύθερα μετέωρο.
Mattias Berg
Πότε τελειώνει η αιωνιότητα;
Filmcritic, Filmkunst Publication, Yearbook 1999-2000, Γκέτεμποργκ.
Μετάφραση απο τα αγγλικά: Μαίρη Κιτροέφ.

http://www.theoangelopoulos.gr/avaluseis.php?lng=Z3JlZWs=
Ο κινηματογράφος του Αγγελόπουλου είναι ποιητικός και γεννιέται από μια συγκεκριμένη οπτική και έναν συγκεκριμένο τρόπο αντίληψης της παρουσίας του κόσμου των λεπτομερειών της ύπαρξης και του αντίκτυπου τους στη συνείδηση. Η δύναμη του βασίζεται στο ότι μπορεί να αποδώσει όχι μόνο το αποτέλεσμα αυτών των βλεμμάτων και των συναισθημάτων, αλλά και μια διαφορετική ικανότητα στο πως βλέπουμε και πως νιώθουμε.

Michele Francesco Afferrante
Κινηματογράφος της εσωτερικότητας
Arte, Vita e Rappresentazione Cinematografica,
Ente dello Spettacolo, Pontificio della Cultura, Ρώμη 1999.
Μετάφραση: Δέσποινα Καραπαναγιωτίδου
http://www.theoangelopoulos.gr/avaluseis.php?lng=Z3JlZWs=

Ξεκινώντας, λοιπόν, από μια αυτοβιογραφική ανάγκη, η τελευταία ταινία του Αγγελόπουλου είναι σαν ένα ανοικτό γράμμα στη γυναίκα του, τις κόρες του, τους φίλους του. Αυτή είναι η κινητήρια ιδέα της ταινίας, αλλά, από μια στιγμή και πέρα, η ταινία προχώρησε μόνη της “Είναι αυτή που με οδήγησε όχι εγώ αυτήν” θα πει ο ίδιος ο σκηνοθέτης. Η ταινία είναι ένα δίλλημα ανάμεσα στην τέχνη και την ζωή, ένα πέρασμα δίπλα από τη ζωή, αλλά όχι μέσα από αυτήν. Παρόλα αυτά, η ταινία είναι ένα μήνυμα ελπίδας: Τίποτα δεν χάνεται -παρελθόν και παρόν συναντούνται σε μια κοινή πορεία αναζήτησης. Η ζωή όπως και η τέχνη είναι σαν μια σπείρα- προχωράει διαρκώς.

Ελευθεροτυπία, 20 Νοεμβρίου 1998.

Άλλες σημαντικές σεκάνς: Ο περίπατος του Αλέξανδρου στην παραλία, ο ποιητικός του στοχασμός για την ύπαρξη που αναλώθηκε σε πολλά ανεκπλήρωτα σχέδια, σε «λόγια του αέρα» όλα μεταδίδουν ένα άφατο συναίσθημα πίκρας και ταυτόχρονα μια υπέρτατη επιθυμία για ζωή. Ο Αλέξανδρος διαβάζει το γράμμα της Άννας. Η κάμερα στέκεται και διερευνά το κουρασμένο και εξαντλημένο του πρόσωπο. Είναι σχεδόν απτή μια ψυχική κατάσταση ταραχής, ανάμικτης με νοσταλγία. Βρισκόμαστε στον αδιευκρίνιστο χώρο (της μνήμης). Η Άννα είναι καδραρισμένη από πίσω, κοιτάζει τη θάλασσα. Ο αέρας της παίρνει τα μαλλιά. Συλλογίζεται την αγάπη της για τον Αλέξανδρο που δεν βρίσκει ανταπόκριση , το πόσο παράλογο είναι να ξεθωριάζει ένα αγνό συναίσθημα.

Michele Francesco Afferrante
Κινηματογράφος της εσωτερικότητας
Arte, Vita e Rappresentazione Cinematografica,
Ente dello Spettacolo, Pontificio della Cultura, Ρώμη 1999.
Μετάφραση: Δέσποινα Καραπαναγιωτίδου
http://www.theoangelopoulos.gr/avaluseis.php?lng=Z3JlZWs=

ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗ ΗΘΟΠΟΙΟΙ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 2η / ΒΗΜΑ 2
ΣΥΝ ΚΑΙ ΠΛΗΝ

2ο βήμα: Γράψτε τη δική σας κριτική και βαθμολογείστε.
Να είσαι επιεικής! Μην ξεχνάς: κάθε μήνα, η καλύτερη κριτική θα δημοσιεύεται στο facebook στη σελίδα Euforia.

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΜΟΥ
Στα +
Στα –

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 3

 ΜΕΤΡΑΩ
Συσχέτιση: Λογοτεχνία Α λυκείου

(….) Περνάμε πράγματι διαρκώς από το ένα επίπεδο στο άλλο, καθώς ο συγγραφέας ζει στον δικό του κόσμο, ένα κόσμο εσωτερικό, έξω απ’ το χρόνο, στη σφαίρα του φαντασιακού που τοποθετείται πέρα από την καθημερινή πραγματικότητα. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι ο κεντρικός ήρωας παρουσιάζεται, από την αρχή ως το τέλος ντυμένος πάντα με τα ίδια ρούχα και, αμετάβλητος σε μεταβλητές καταστάσεις και εποχές, επισκέπτεται την πραγματικότητα. Ενδεικτικοί και οι μονόλογοι του ίδιου και της γυναίκας του, Άννας, που έχει πεθάνει από καιρό και που μια επιστολή της βρίσκει, γραμμένη τριάντα χρόνια πριν -μονόλογοι και πίκρες που εισβάλουν στο παρόν… Ενδεικτικές οι στιγμές όπου το ιστορικό παρελθόν και το παρόν του συναντιούνται, διασταυρώνονται και μας οδηγούν στη διάσταση της φαντασίας, του μη πραγματικού, του σχεδόν μεταφυσικού.

Ελευθεροτυπία, 20 Νοεμβρίου 1998.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω:
α. Χωριστείτε σε δυο ομάδες: Παρελθόν – Παρόν.
β. Παρακολουθείστε τα αποσπάσματα και προσπαθήστε να εντοπίσετε τα στοιχεία που αναφέρονται στην ομάδας σας.
γ. Συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Σκεφτείτε: Με ποια εκφραστικά μέσα (σύμβολα, πλάνα, ήχος κ.α) το ιστορικό παρελθόν διασταυρώνεται με το παρόν;
ΠΑΡΕΛΘΟΝ

ΠΑΡΟΝ
Είδη πλάνων: Είδη πλάνων:
Κίνηση κάμερας: Κίνηση κάμερας:
Μουσική: Μουσική:
Χώρος: Χώρος:
Σύμβολα: Σύμβολα:
Άλλα στοιχεία:

Άλλα στοιχεία:

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

ΓΕΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

European Films For Innovative Audience / Designed by Freelance Creative