Mefisto

István Szabó

Węgry, 1981

FABUŁA

Niemieckiego aktora Hendrika Höfgena zaślepia ogromna ambicja i obsesja na punkcie władzy i sławy. W walce o rozwój własnej kariery aktorskiej, pochłonięty sobą Hendrik pozbawiony jest wszelkich skrupułów. Żeni się z bogatą Barbarą Bruckner, córką znaczącego polityka, i przeprowadza się do Berlina. Jego genialny występ w roli Mefista w „Fauście” zwraca uwagę i zyskuje podziw premiera z partii nazistowskiej. Zaabsorbowany swoją karierą sceniczną, Hendrik nie zdaje sobie sprawy z tego, w jakim stopniu zaangażował się w reżim nazistowski i jak bardzo jest mu podporządkowany. Generał, który toruje Hendrikowi drogę do sukcesu, obsadza go na stanowisku dyrektora Teatru Narodowego. Choć żona Hendrika wyjeżdża, on postanawia zostać w Niemczech, w co nie może uwierzyć jego przyjaciel chcący go ratować. W życiu prywatnym Hendrik jest raczej Faustem niż Mefistem. Podpisał pakt z diabłem. Strach ogarnia go po raz pierwszy w chwili, gdy trafia na ogromny stadion – budowany właśnie nowy teatr nazistowski.

SYLWETKA REŻYSERA

István Szabó

István Szabó (ur. 18.02.1938) to węgierski reżyser filmowy, scenarzysta i reżyser operowy. Szabó to węgierski filmowiec cieszący się największym uznaniem od końca lat 60. Pracując zgodnie z tradycją europejskich twórców, kręcił filmy dotyczące konfliktów politycznych i psychologicznych, obecnych w najnowszej historii Europy Środkowej. Swój pierwszy film krótkometrażowy nakręcił w 1959 roku jako student Węgierskiej Akademii Sztuki Teatralnej i Filmowej, a w 1964 roku powstał jego pierwszy film pełnometrażowy. „Mefisto” (1981) przyniósł mu ogromny sukces międzynarodowy, w tym nagrodę Amerykańskiej Akademii Filmowej za najlepszy film nieanglojęzyczny. Od tego czasu większość filmów Szabó stanowiły międzynarodowej koprodukcje, powstające w wielu językach i toczące się w różnych miejscach w Europie. Nie przestał jednak kręcić filmów po węgiersku, często też „wykorzystywał” Węgry i Węgrów w swoich międzynarodowych koprodukcjach. Szabó stał się obiektem krajowych kontrowersji w 2006 roku, gdy węgierska gazeta „Life and Literature” ujawniła, że był tajnym współpracownikiem komunistycznych służb bezpieczeństwa.

Szabó urodził się w Budapeszcie jako syn Márii (z domu Vita) i Istvána Szabó, który pochodził z rodziny z długimi tradycjami lekarskimi i sam był lekarzem. Szabó pochodził z żydowskiej rodziny, która nawróciła się na katolicyzm, choć w oczach Strzałokrzyżowców (węgierskich nazistów) pozostali Żydami. Rodzina zmuszona była się rozdzielić i ukrywać w Budapeszcie mniej więcej od października 1944 roku, kiedy to Niemcy zajęli Węgry i oddali władzę Strzałokrzyżowcom, do lutego 1945, kiedy to Sowieci pokonali niemieckie wojska w Budapeszcie. Szabó przeżył ukryty w sierocińcu, jednakże jego ojciec zmarł na dyfteryt krótko po przegranej Niemców. Wspomnienia tych wydarzeń pojawiły się później w kilku filmach Szabó. Jeżeli chodzi o jego powiązania z komunistycznymi służbami specjalnymi, to w latach 1957-1961 złożył czterdzieści osiem raportów dotyczących siedemdziesięciu dwóch osób, głównie studentów i wykładowców Akademii Sztuki Teatralnej i Filmowej. Według Istvana Deaka, informacje przekazane przez Szabó tylko w jednym przypadku przysporzyły poważnych problemów, gdyż jednej osobie odmówiono wydania paszportu. Po publikacji artykułu w „Life and Literature”, ponad stu wybitnych intelektualistów, w tym osoby, na które donosił Szabó, opublikowało list wspierający reżysera. Szabó początkowo twierdził, że przekazywał informacje w akcie bohaterstwa, chcąc ratować życie byłego kolegi ze szkoły Pála Gábora. Gdy wyszło na jaw, że to nieprawda, Szabó przyznał, że chciał w ten sposób zapobiec skreśleniu swojego nazwiska z listy studentów Akademii. W latach 60. i 70. Istvan Szabo reżyserował węgierskie filmy zgłębiające doświadczenia jego pokolenia i najnowszej historii Węgier, takie jak „Ja, twój syn” (1966), „Film o miłości” (1970), „Ulica Strażacka 25” (1973). Jego najbardziej znana filmowa trylogia składa się z następujących filmów: „Mefisto” (1981, zdobywca Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego i nagrody Festiwalu Filmowego w Cannes za najlepszy scenariusz), „Pułkownik Redl” (1984, Nagroda Jury Festiwalu Filmowego w Cannes) oraz „Hanussen” (1988). Następnie zaczął kręcić filmy anglojęzyczne, w tym „Schadzkę z Wenus” (1991), „Kroplę słońca” (1999), „Sztukę wyboru” (2001) oraz ostatnio „Julię” (2004), za który to film aktorka Annette Bening otrzymała nominację do Oscara.

Jego najlepiej oceniane filmy to pokłosie stałej współpracy ze słynnym austriackim aktorem Klausem Marią Brandauerem i przyjacielem, operatorem Lajosem Koltai. W 1966 roku otrzymał Węgierską Nagrodę Pulitzera (której nie należy mylić z oryginalną Nagrodą Pulitzera) za serię telewizyjnych dokumentów „100 lat kina”.

FILMOGRAFIA

  • Being Julia(2004)
  • Taking Sides(2003)
  • Ten Minutes Older: The Cello (2002) (segment “Ten Minutes After”)
  • Sunshine(1999)
  • Dear Emma, Sweet Böbe (1992)
  • Meeting Venus (1991)
  • Hanussen(1988)
  • Colonel Redl (1985)
  • Bali (1984)
  • Mephisto (1981)
  • Der Grüne Vogel (1980)
  • Confidence(1980)
  • Várostérkép (1977)
  • Budapest Tales (1976)
  • 25 Fireman’s Street (1973)
  • Dream About a House (1972)
  • Budapest, Why I Love It (1971)
  • A Film About Love (1970)
  • Piety (1967)
  • Father (1967)
  • Traffic-Rule Tale for Children (1965)
  • The Age of Daydreaming (1964)

DETALE

Reżyseria: István Szabó

Scenariusz: Original novel by Klaus Mann screenplay by Dobray Peter, István Szabó

Operator: Lajos Koltai

Montaż: Pete Sepenuk

Muzyka: ZdenkoTamassy

Zdjęcia: Lajos Koltai

Kolor: Film kolorowy

Czas trwania: 140’

Obsada:
Klaus Maria Brandauer – Hendrik Hofgen
Krystyna Janda – Barbara Bruckner
Ildiko Bansagi – Nicoletta von Niebuhr
Rolf Hoppe – Tabornagy
Gyorgy Cserhalmi – Hans Miklas
Peter Andorai – Otto Ulrichs
Karin Boyd – Juliette Martens
Christine Harbort – Lotte Lindenthal
Tamas Major – Oskar Kroge
Ildiko Kishonti – Dora Martin

NAGRODY NA FESTIWALACH:
Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, USA 1982 – wygrana

Oscar za najlepszy film nieanglojęzyczny, Węgry

Nagrody BAFTA 1982, nominacja

Nagroda BAFTA
Najbardziej obiecujący pierwszoplanowy debiut aktorski, Klaus Maria Brandauer

Nagrody Bambi 1983, wygrana
Najlepszy aktor krajowy, Klaus Maria Brandauer

Festiwal Filmowy w Cannes 1981, wygrana
Najlepszy scenariusz          István Szabó, wygrana

Nagroda FIPRESCI             István Szabó, nominacja
Złota Palma   István Szabó

Nagrody im. Davida di Donatello 1982, wygrana
Najlepszy film zagraniczny (Miglior Film Straniero), István Szabó
Najlepszy aktor zagraniczny (Migliore Attore Straniero), Klaus Maria Brandauer

Niemiecka Nagroda Filmowa 1983, nominacja
Złota Nagroda Filmowa
Najlepszy aktor pierwszoplanowy (Beste darstellerische Leistung – Männliche Hauptrolle), Klaus Maria Brandauer
Najlepszy aktor drugoplanowy (Beste darstellerische Leistung – Männliche Nebenrolle), Rolf Hoppe

Gildia Niemieckich Kin Artystycznych 1983, wygrana
Srebrna Nagroda Filmowa  Film zagraniczny (Ausländischer Film), István Szabó

Nagrody Filmowe Huabiao 1988, wygrana
Nagroda Filmowa Huabiao
Wybitny przekład filmu zagranicznego

Nagroda Włoskiego Stowarzyszenia Krytyków Filmowych 1982, Srebrna Wstążka
Najlepszy Reżyser Zagraniczny (Regista del Miglior Film Straniero), István Szabó

Nagrody Jussi 1982, wygrana
Najlepszy Filmowiec Zagraniczny, Klaus Maria Brandauer

Nagrody Londyńskiego Koła Krytyków Filmowych 1983, wygrana
Nagroda ALFS, Obcojęzyczny Film Roku, Węgry.

National Board of Review, USA 1982, Nagroda NBR
Najlepszy Film Obcojęzyczny, Węgry
Najlepsze Filmy Zagraniczne

Festiwal Filmowy SESC, Brazylia 1984, Nagroda Krytyków
Najlepszy Film Zagraniczny (Melhor Filme Estrangeiro), István Szabó

REFERENCJE

IMDB

Wikipedia

MATERIAŁ POMOCNICZY DLA NAUCZYCIELA

DZIALANIA EDUKACYJNE

European Films For Innovative Audience / Designed by Freelance Creative