PASAŻERKA

Andrzej Munk

Polski, 1963

FABUŁA

Film opowiada historię dwóch kobiet, z których jedna była więźniarką obozu  Auschwitz/Birkenau, a druga pełniącą tam służbę esesmanką.

Akcja filmu rozgrywa się na dwóch płaszczyznach czasowych: współcześnie na transatlantyckim statku pasażerskim i w obszernych partiach retrospektywnych, podczas wojny, w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu.
W tłumie turystów zapełniających pokład statku znajduje się niemieckie małżeństwo, Walter i Liza. Walter niewiele wie o przeszłości żony, ale para tworzy harmonijny związek. W jednym z portów, do których zawija okręt , na pokład wsiada kobieta, przypominająca Lizie kogoś, kogo znała przed laty, służąc w Oświęcimiu. Wspomnienia wracają do Lizy, obozowa przeszłość za sprawą jednej z więźniarek, z którą łączyły ją skomplikowane i niejednoznaczne relacje zostaje przywołana. Bohaterka wbrew własnej woli cofa się myślami do tamtych znamiennych dni i tamtych wydarzeń.

SYLWETKA REŻYSERA

Andrzej Munk

Andrzej Munk (16.10.1921 – 20.09.1961) – polski reżyser filmowy i teatralny przedstawiciel „polskiej szkoły filmowej”, dokumentalista.
W 1947 roku rozpoczął studia w PWSFTviT w Łodzi. W 1951 roku ukończył reżyserię, choć początkowo studiował na wydziale operatorskim. Z Szkołą Filmową w Łodzi związany był także jako wykładowca, w latach 1957-61.
Przez pięć lat po ukończeniu studiów pracował w Wytwórni Filmów Dokumentalnych, najpierw jako operator przy Polskiej Kronice Filmowej, a następnie jako reżyser filmów dokumentalnych.
Twórczość fabularna Andrzeja Munka charakteryzuje się niebanalnym i nowatorskim podejściem do tematu polskiego heroizmu i narodowej mitologii. W przeciwieństwie do Andrzeja Wajdy, Munk przedstawiał najważniejsze w powojennej rzeczywistości zagadnienia z właściwym dokumentaliście, chłodnym dystansem. Jego sposób konstruowania bohaterów czy prowadzenia narracji niejednokrotnie sprawiały , że filmy Munka ocierały się o satyrę czy groteskę, a w Zezowatym szczęściu wykorzystana została konwencja komediowa.
Andrzej Munk zginął 20 września 1961 r. w wypadku samochodowym pod Łomżą, jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Od 1965 r. Szkoła Filmowa w Łodzi przyznaje najlepszym debiutantom roku nagrody imienia Andrzeja Munka.

FILMOGRAPHIA

Documentary films:
  • Sztuka młodych (The Art of the Youth – 1950)
  • Nauka bliżej życia (Science Closer to Life – 1951)
  • Kierunek – Nowa Huta! (Direction – Nowa Huta! – 1951)
  • Pamiętniki chłopów (Peasants’ Diaries – 1952)
  • Bajka (Fable – 1952)
  • Kolejarskie słowo (Railman’s Word – 1953)
  • Gwiazdy muszą płonąć (Stars Must Burn – 1954)
  • Niedzielny poranek (Sunday Morning – 1955)
  • Spacerek staromiejski (A Stroll around the Old Town – 1958)
Feature films:
  •  “Błękitny krzyż” (“Blue Cross” – 1955)
  • “Man on the Tracks” (Polish: “Człowiek na torze” – 1956)
  • “Eroica” (1957)
  •  “Bad Luck” (Polish: „Zezowate szczęście” – 1959)
  • “The Passenger” (Polish: “Pasażerka” – 1963)

DETALE

Tytuł: PASAŻERKA

Reżyser: ANDRZEJ MUNK

Scenariusz Film jest adaptacją słuchowiska radiowego:
Zofii Posmysz Pasażerka z kabiny 45 z 1959. Na jego podstawie w 1960 roku Andrzej Munk najpierw zrealizował spektakl telewizyjny, a dopiero później Posmysz napisała nowelę filmową , na jej podstawie powstał scenariusz napisany już wspólnie przez Posmysz i Munka.

Muzyka: Tadeusz Baird

Zdjęcia: Krzysztof Winiewicz

Czas trwania: 58 minut (w wersji reżyserskiej A. Munka), 62 minuty (wersja pełna scalona przez Witolda Lesiewicza z komentarzem objaśniającym napisanym przez Wiktora Woroszylskiego )

Data powstania: 1963

Kraj: Polska

Film: czarno-biały

Obsada:
Aleksandra Śląska jako Liza
Anna Ciepielewska jako Marta
Jan Kreczmar jako Walter, mąż Lizy
Marek Walczewski jako Tadeusz, narzeczony Marty

NAGRODY NA FESTIWALACH:
1964 Cannes (MFF)-nagroda FIPRESCI
1964 Cannes (MFF)-Specjalne Wyróżnienie Honorowe Jury
1964 Los Alamos (MFF Walczących o Pokój)-nagroda aktorska Anna Ciepielewska
1964 Wenecja (MFF)-nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy Włoskich
1965 Nagroda Związku Krytyków Filmowych, Helskinki
15. Czechosłowacki Festiwal Ludzi Pracy, Praga, Główna Nagroda
nagroda Czechosłowackiego Związku Bojowników Antyfaszystowskich
1963 nagroda Polskiej Krytyki Filmowej „Syrenka Warszawska” za najlepszy polski film fabularny

REFERENCJE

Konrad Eberhardt, Przeciw niepamięci, Film, 1963, issue 40

Krzysztof Winiewicz, Wspomnienia o Andrzeju Munku [in:] Andrzej Munk, collective work edited by A. Jackiewicz, Warsaw 1964

Zofia Magdziak, Mija 50 lat od premiery filmu “Pasażerka” http://www.rp.pl/artykul/1049575-Mija-50-lat-od-premiery-filmu–Pasazerka-.html#ap-1

Wiktor Woroszylski, Nad “Pasażerką”, Film, 1963, issue 38.

http://bit.ly/2gMINvc

http://www.demusica.pl/cmsimple/images/file/kwiatkowska1_muzykalia_3.pdf  Paulina Kwiatkowska, Od słowa do obrazy, czyli o powstaniu filmu Pasażerka Andrzeja Munka, Mu z y k a l i a III, Conference papers 3.

http://www.fakt.pl/

https://www.youtube.com/watch?v=7f1Jt5bDPd0

Geneza scenariusza Pasażerki

Podobnie jak w przypadku większości utworów literatury obozowej, inspiracją do powstania utworu były osobiste przeżycia autorki, która przez trzy lata, aż do likwidacji obozu, była więźniarką Auschwitz.
Zofia Posmysz wspomina, że w latach pięćdziesiątych pilnie śledziła procesy byłych esesmanów, szczególnie tych z obozu w Oświęcimiu. Już wtedy zastanawiała się, co zrobiłaby w sytuacji, gdyby kiedyś zetknęła się z byłym nadzorcą, gdyby na przykład musiała być świadkiem na procesie któregoś z nich. Interesowało ją również, jaki stosunek do własnej przeszłości, do samych siebie w tamtej sytuacji, mają tyle lat po wojnie ludzie, których pamiętała z obozu. Jednak bezpośrednim bodźcem do napisania pierwszej wersji tekstu słuchowiska radiowego, było przelotne spotkanie z grupą Niemców, wśród których znajdowała się kobieta o głosie prawie
identycznym z tym, jaki miała nadzorczyni Posmysz w Auschwitz. Mimo że nie była to ta sama osoba, wstrząs był ogromny; po nim zaś przyszedł pomysł na utwór, który pokazałby emocje i wewnętrzne rozterki kobiety, byłej esesmanki, niemal piętnaście lat po wojnie zmuszonej do powtórnej oceny własnej przeszłości.
Zofię Posmysz od początku interesował raczej konflikt współczesny, ukazanie przede wszystkim tego, jak w chwili obecnej, po latach spokoju esesmanka postrzegać może siebie i swoją rolę w strukturach obozu zagłady.

Źródło:http://www.demusica.pl/cmsimple/images/file/kwiatkowska1_muzykalia_3.pdf Paulina Kwiatkowska, Od słowa do obrazy, czyli o powstaniu filmu Pasażerka Andrzeja Munka, Mu z y k a l i a III, Materiały konferencyjne 3.

 

MATERIAŁ POMOCNICZY DLA NAUCZYCIELA

DZIALANIA EDUKACYJNE

European Films For Innovative Audience / Designed by Freelance Creative